ΠΑΙΔΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ

 

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΟΡΑΣΗΣ (DEVELOPMENT OF VISUAL FUNCTION)

Η ανάπτυξη της όρασης συνοδεύει την ανάπτυξη του ματιού και του εγκεφάλου. Η διαδικασία είναι πραγματικά εντυπωσιακή. Καθώς το μάτι μεγαλώνει, τα αμφιβληστροειδικά γαγγλιακά κύτταρα φτάνουν τον στόχο τους στον φλοιό του εγκεφάλου. Οι οπτικές/διαθλαστικές ιδιότητες του ματιού αλλάζουν και η περιοχή της ωχράς κηλίδας ωριμάζει για να εξασφαλίσει την μικρή λεπτομέρεια στην όραση. Η μυελίνωση των οπτικών ινών συνεχίζει μέχρι την ηλικία των 2 ετών. Παράλληλα η μυελίνωση του εγκεφάλου συνεχίζει και ολοκληρώνεται.

Η παρουσία οφθαλμικής νόσου επηρεάζει την ανάπτυξη του πολύπλοκου αυτού συστήματος αλλά συχνά υπάρχουν και λειτουργικές διαταραχές χωρίς την παρουσία νόσου.

Το σημαντικό είναι να γίνει νωρίς αυτή η διαφοροποίηση-αν υπάρχει νόσος ή όχι.

Η μέτρηση της οπτικής οξύτητας είναι πολύ σημαντική και από αυτήν εκτιμάται κ λειτουργία όλης της οπτικής οδού. Η δυσκολία βρίσκεται στην συνεργασία με το παιδί και στην προσαρμογή της απάντησης του παιδιού και του στόχου που δείχνει ο γιατρός στην ηλικία του.

 

Η οπτική οξύτητα αυξάνει σημαντικά με την ηλικία. Στον 1 μήνα η οπτική οξύτητα βάσει βιβλιογραφίας μπορεί να είναι 20/640, ραγδαία αυξανόμενη στα 20/320 στους 6 μήνες, 20/80 στον χρόνο, 20/35 στα 3 χρόνια. (20/20 είναι το 10/10) Αυτή η βελτίωση συμβαδίζει με την ανάπτυξη της ωχράς κηλίδας.

 

 

Υπάρχει και η εξέταση των οπτικών προκλητών δυναμικών (VEP) που παρέχει μια πιο αντικειμενική εκτίμηση της όρασης όταν με κλινικά τεστ είναι δύσκολο να μετρηθεί.

Η βελτίωση της οπτικής οξύτητας συνοδεύεται από βελτίωση της διόφθαλμης όρασης, της ευαισθησίας στην αντίθεση, της δυνατότητας εντοπισμού σκοτεινού στόχου στο σκοτάδι  και της ωρίμανσης των οπτικών πεδίων του παιδιού.

Ο όρος Καθυστερημένη Οπτική Ωρίμανση (DVM-Delayed Visual Maturation) χρησιμοποιείται για τα μωρά αυτά που η οπτική τους συμπεριφορά δεν συμπίπτει με την ηλικία τους. Αυτή η καθυστέρηση μπορεί να οφείλεται στην παρουσία νοσού οφθαλμικής ή νευρολογικής αλλά μπορεί και να υπάρχει χωρίς καμιά νόσο και να βελτιωθεί εντυπωσιακά καθώς ολοκληρωθεί η διαδικασία ωρίμανσης.

Πολλές φορές για τον αποκλεισμό οφθαλμικής ή άλλης νόσου συστήνονται ηλεκτροφυσιολογικά τεστ

 

ΔΙΟΦΘΑΛΜΗ ΟΡΑΣΗ

Η διόφθαλμη όραση είναι η ικανότητα να βλέπουμε τον κόσμο με τα δυο μας μάτια, από δυο εικόνες (μια από το κάθε μάτι) τις οποίες ο εγκέφαλος κεντρικά συγχωνέυει ώστε να έχουμε μονή αντίληψη.

Το ανώτερο επίπεδο διόφθαλμης όρασης είναι η στερεοψη (stereopsis) που θα μπορούσε να περιγραφεί ως τη δυνατότητα να βλέπουμε τρισδιάστατα.

Κλασσικά τεστ που μετρούν την στερέοψη είναι το Frisby που χρησιμοποιείται στην εξέταση και φαίνεται στην εικόνα παρακάτω.

Η διπλωπία αποτελεί ανωμαλία της διόφθαλμης όρασης καθώς η εικόνα από το ένα μάτι δεν συμπίπτει με αυτήν από το άλλο.

 

ΑΜΒΛΥΩΠΙΑ (ΤΕΜΠΕΛΙΚΟ ΜΑΤΙ)

Τι είναι η αμβλυωπία?

Συχνά αναφέρεται ως τεμπέλικο μάτι. Αυτό είναι συνήθως αποτέλεσμα διακοπής της ανάπτυξης του συστήματος της όρασης στην παιδική ηλικία από τη γέννηση μέχρι την ηλικία των επτά ετών. Είναι επομένως πολύ σημαντικό η αντιμετώπιση της να γίνει μέσα σε αυτό το κρίσιμο χρονικό διάστημα. Η αμβλυωπία είναι η ελάττωση όρασης στο ένα ή και στα δυο μάτια ακόμα και με διόρθωση με τα γυαλιά.

 

 

Τα αίτια της αμβλυωπίας

Η αμβλυωπία μπορεί να οφείλεται σε:

  • στραβισμό

  • σε διαφορά στη διαθλαστική δύναμη των δύο ματιών ανισο-υπερμετρωπία ή ανισο-μυωπία ή αστιγματισμός.

  • οποιουδήποτε είδους εμπόδιο στον αμφοτερόπλευρο οπτικό ερεθισμό των ματιών πχ βλεφαρόπτωση ή καταρράκτης (θόλωση φακού).

 

Αντιμετώπιση αμβλυωπίας

Ο σκοπός της θεραπείας είναι η νάπτυξη της καλύτερης δυνατής όρασης.

Σε πρώτη φάση χορηγούνται γυαλιά αν υπάρχει υπερμετρωπία ή μυωπία ή αστιγματισμός.

Ακολουθεί θεραπεία αποκλεισμού του καλού ματιού (με patch) ώστε να ερεθιστεί οπτικά το “κακό μάτι”. Αν το παιδί φοράει γυαλιά το patch φοριέται πάνω από τα γυαλιά και είτε επικολλάται στο μάτι ή φοριέται υφασμάτινο patch πάνω από τα γυαλιά. Είναι πολύ σημαντικό το παιδί να μην κοιτάει πάνω από τα γυαλιά ή πάνω ή κάτω από το patch. Η θεραπεία αποκλεισμού δεν απαλλάσσει από τα γυαλιά ή από τον στραβισμό.

 

 

Η διάρκεια που θα χρειαστεί να φορεθεί το patch εξαρτάται από το βαθμό της αμβλυωπίας. Όσο χαμηλότερη η όραση στο κακό μάτι, τόσο περισσότερες ώρες αποκλεισμού του καλού ματιού θα συστηθούν.

 

Αν η αμβλυωπία μείνει χωρίς θεραπεία η όραση θα μείνει ανεπανόρθωτα χαμηλή.

Η θεραπεία της αμβλυωπίας συνεχίζεται μέχρι η όραση του κακού ματιού να μην θεωρείται πλεον σε κίνδυνο και το παιδί να θεωρείται “οπτικά ώριμο” (visually mature).

Δυστυχώς τα παιδιά δεν αντιλαμβάνονται πάντα τον λόγο για τον οποίο γίνεται ο αποκλεισμός του καλού ματιού και η αντιμετώπιση της αμβλυωπίας γίνεται δύσκολη λόγω της μη συμμόρφωσης. Είναι σημαντικό να επαινείτε τα παιδιά σας και να διασπάτε την προσοχή τους ειδικά στα πολύ μικρά παιδιά όσο φορούν το patch.

 

Αποκλεισμός με χορήγηση σταγόνων ατροπίνης

Μερικές φορές δίνονται σταγόνες ατροπίνης αντί για patching του καλού ματιού. Αυτές θολώνουν την όραση του καλού ματιού και ενισχύουν την όραση του κακού ματιού. Αυτή η θεραπεία συνήθως δίνεται όταν αποτυγχάνει η θεραπεία με το patch. Τα γυαλιά θα εξακολουθούν να χρειάζονται. Οι σταγόνες ενδείκνυνται με ορισμένα επίπεδα όρασης.

 

Επιπλοκές

Σπάνια τα παιδιά εμφανίζουν αλλεργία στα patches. Αν το δέρμα γύρω από τα μάτια κοκκινίσει αναφέρετε το στο γιατρό σας ώστε να δοκιμαστούν άλλα patches από διαφορετικό υλικό. Στα μεγαλύτερα παιδιά υπάρχει ένας μικρός κίνδυνος ανάπτυξης διπλωπίας μόλις αφαιρεθεί το patch. Αν το παιδί σας παραπονεθεί για αυτό, διακόψτε τη χρήση του. Στο ιατρείο ο κίνδυνος εμφάνισης διπλωπίας μετράται και προλαμβάνεται.

 

Δραστηριότητες και θεραπεία αποκλεισμού

Είναι καλό να φοριέται το patch όταν το παιδί κάνει λεπτομερή κοντινή δουλειά πχ ζωγραφική, διάβασμα ή οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα απαιτεί συγκέντρωση και προσοχή. Τα παιδιά που πηγαίνουν σχολείο καλό είναι να φορούν το patch όσο έιναι στο σχολείο. Οι δάσκαλοι συνήθως βοηθούν στην υποστήριξη της θεραπείας και είναι σημαντικό να έχουν ενημερωθεί εκ των προτέρων. Όταν το ένα μάτι είναι αποκλεισμένο δεν υπάρχει 3διάστατη όραση και το παιδί μπορεί να δυσκολεύεται στον υπολογισμό των αποστάσεων και των υψών. Πρέπει να θυμάστε ότι το παιδί βλέπει με το μάτι με τη χαμηλότερη όραση και καλό θα ήταν να το επιβλέπει ένας ενήλικας ειδικά στην αρχή της θεραπείας αποκλεισμου.

 

ΑΠΟΦΡΑΞΗ ΡΙΝΟΔΑΚΡΥΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ

Το συχνότερο αίτιο δακρύρροιας και συχνών επιπεφυκιτίδων στα παιδιά ειδικά κάτω του ενός έτους είναι η καθυστερημένη ανάπτυξη του ρινοδακρυικού συστήματος που αποχετέυει τα δάκρυα από τα μάτια (δακρυικός σάκος) στη μύτη. Η συχνότητα αυτού φτάνει το 20% (1 στα 5). Στα περισσότερα παιδιά αυτό βελτιώνεται τους πρώτους μήνες της ζωής. Στους 8 μήνες το 50% έχει βελτιωθεί ενώ στο 1 έτος το 95% έχει βελτιωθεί. Είναι άρα στο μικρό ποσοστό των παιδιών όπου τα συμτώματα επιμένουν πέραν του έτους στα οποία συστήνεται η χειρουργική επέμβαση.

Τι μπορείτε να κάνετε στο σπίτι

Aν το παιδί σας έχει πολλές εκκρίσεις στο μάτι κατά τη διάρκεια της ημέρας μπορείτε να βοηθήσετε κάνοντας μασάζ στο δακρυικό σάκο;     ρολλάρετε το μικρό σας δάκτυλο έντονα και σταθερά μεταξύ της μύτης και της εσωτερικής γωνίας του ματιού. Αυτό είναι εφικτό κατά τη διάρκεια που το παιδί πίνει γάλα ή θηλάζει. Ετσι πιθανώς να απελευθερωθεί έκκριμα από το σάκο το οποίο και καθαρίζει ο γονιός με βρεγμένο καθαρό χαρτομάντηλο ή μαλακή γάζα. Ξηρές εκκρίσεις στα μάτια και βλέφαρα που συχνά συγκεντρώνται κατά τη διάρκεια της νύχτας επίσης καθαρίζονται με χαρτομάντηλο που έχει βραχεί με νερό βραστό το οποίο αφήνουμε να κρυώσει.

Αντιβιοτικές σταγόνες και οφθαλμικές αλοιφές συστήνονται μόνο αν τα μάτια κοκκινίσουν πολύ και έχουν πολλές εκκρίσεις.

Στην περίπτωση που παρατηρηθεί ραγδαία επιδείνωση και έντονο ερύθημα και οίδημα ή πυρετός, είναι ανάγκη να δείτε άμεσα το γιατρό σας.

Αν υπάρχει ερεθισμός στο δέρμα του κάτω βλεφάρου λίγη βαζελίνη βοηθάει στην ενυδάτωση και ανακούφιση και επιτρέπει τον καλύτερο καθαρισμό των εκκρίσεων.

 

 

Χειρουργική αντιμετώπιση

Μετά τους 12 μήνες και εφόσον τα συμπώματα επιμένουν, οι πιθανότητες το πρόβλημα να επιλυθεί χωρίς παρέμβαση είναι πολύ μικρές.

Η προτεινόμενη επέμβαση περιλαμβάνει τη διέλευση εύκαμπτων probes (λεπτά συρματάκια) που σπάνε πιθανά εμπόδια (μεμβράνη)  και τον έλεγχο της ελεύθερης ροής. Γίνεται με σύντομη γενική αναισθησία και διαρκεί 15 λεπτά περίπου. Δεν απαιτείται διανυκτέρευση του παιδιού στο νοσοκομείο αν δεν υπάρχουν άλλα ιατρικά προβλήματα. 3 στα 4 περιστατικά έχουν επιτυχία, στο 5-10% που δεν επιλύει το πρόβλημα αποκαλύπτει το αίτιο της δακρύρροιας και καθορίζει το επόμενο βήμα.

Δεν γίνονται ράμματα ούτε μένει ουλή.

Δίνονται αντιβιοτικές σταγόνες για 10 μέρες και ο ασθενής επανεξετάζεται 10 μέρες μετά την επέμβαση στο ιατρείο.

 

Εναλλακτικά μπορεί κάποιος να περιμένει δεδομένου ότι και μετά το  πρώτο έτος κάποιες αποφράξεις βελτιώνονται χωρίς παρέμβαση αλλά πρέπει να γνωρίζει ότι το ποσοστό βελτίωσης μειώνεται μετά τα πρώτα γενέθλια αλλά δεν είναι και ανύπαρκτο. Οι επιλογές θα συζητηθούν αναλυτικά από το γιατρό σας, ώστε να πάρετε την απόφαση σας για το παιδί.

Μετά τους 12 μήνες και εφόσον τα συμπώματα επιμένουν, οι πιθανότητες το πρόβλημα να επιλυθεί χωρίς παρέμβαση είναι πολύ μικρές.

Η προτεινόμενη επέμβαση περιλαμβάνει τη διέλευση εύκαμπτων probes (λεπτά συρματάκια) που σπάνε πιθανά εμπόδια (μεμβράνη)  και τον έλεγχο της ελεύθερης ροής. Γίνεται με σύντομη γενική αναισθησία και διαρκεί 15 λεπτά περίπου. Δεν απαιτείται διανυκτέρευση του παιδιού στο νοσοκομείο αν δεν υπάρχουν άλλα ιατρικά προβλήματα. 3 στα 4 περιστατικά έχουν επιτυχία, στο 5-10% που δεν επιλύει το πρόβλημα αποκαλύπτει το αίτιο της δακρύρροιας και καθορίζει το επόμενο βήμα.

Δεν γίνονται ράμματα ούτε μένει ουλή.

Δίνονται αντιβιοτικές σταγόνες για 10 μέρες και ο ασθενής επανεξετάζεται 10 μέρες μετά την επέμβαση στο ιατρείο.

 

Εναλλακτικά μπορεί κάποιος να περιμένει δεδομένου ότι και μετά το  πρώτο έτος κάποιες αποφράξεις βελτιώνονται χωρίς παρέμβαση αλλά πρέπει να γνωρίζει ότι το ποσοστό βελτίωσης μειώνεται μετά τα πρώτα γενέθλια αλλά δεν είναι και ανύπαρκτο. Οι επιλογές θα συζητηθούν αναλυτικά από το γιατρό σας, ώστε να πάρετε την απόφαση σας για το παιδί.

 

ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΑΚΤΗΣ

Συνοπτικά

 

Το μάτι αποτελείται από 3 μέρη:

  • το μέρος που εστιάζει το φως (κερατοειδής-φακός)

  • το ευαίσθητο στο φως φιλμ στο πίσω μέρος (αμφιβληστροειδής)

  • τη σύνδεση του ματιού με τον εγκέφαλο (οπτικό νεύρο)

 

Το παράθυρο του ματιού που λέγεται κερατοειδής εστιάζει το φως το οποίο περνάει από την κόρη. Η ίριδα έιναι το χρωματιστό μέρος του ματιού το οποίο περιέχει μυ ο οποίος ρυθμίζει το άνοιγμα της κόρης. Το φως έτσι εστιάζεται στο πίσω μέρος του ματιού από τον φακό. Οι φωτουποδοχείς καλύπτουν το πίσω μέρος του ματιού και σχηματίζουν ένα στρώμα που λέγεται αμφιβληστροειδής. Αυτοί συλλέγουν πληροφορίες για τις εικόνες που βλέπουμε. Τα “καλώδια” που συνδέουν το μάτι με τον εγκέφαλο είναι τα οπτικά νεύρα. Οι πληροφορίες κατόπιν ταξιδεύουν στις διάφορες ειδικές περιοχές του εγκεφάλου. Όλα τα μέρη αυτά πρέπει να λειτουργούν σωστά ώστε να βλέπουμε κανονικά.

 

Τι είναι ο καταρράκτης?

Ο καταρράκτης είναι η θόλωση στο φακό του ματιού (ο φακός φαίνεται ως lens στο διπλανό διάγραμμα).

Αν ο φακός δεν είναι διαφανής το φως δεν μπαίνει στο μάτι ή διαθλά το φως κατά τέτοιο τρόπο ώστε η όραση να είναι θολή ή να δημιουργεί πρόβλημα από την εκτυφλωτική λάμψη.

 

Συγγενής καταρράκτης

Είναι η θόλωση του φακού που είναι παρούσα κατά τη γέννηση ή εμφανίζεται πολύ σύντομα μετά τη γέννηση. Περίπου 2.5:10.000 μωρά θα εμφανίσουν συγγενή καταρράκτη. Μπορεί να αφορά το ένα ή και τα δυο μάτια.

 

Αίτια μονόπλευρου καταρράκτη

Τα περισσότερα παιδιά με καταρράκτη στο ένα μάτι έχουν πολύ καλη όραση στο άλλο μάτι. Συχνά δεν υπάρχει ιστορικό παιδικού καταρράκτη στην οικογένεια, το παιδί είναι υγιές και αίτιο για τον καταρράκτη δεν βρίσκεται. Μερικές φορές συνυπάρχουν και άλλα δομικά προβλήματα στο μάτι με τον καταρράκτη όπως πχ η παρουσία μικροφθαλμίας (μικρό μάτι) το οποίο σημαίνει ότι ο καταρράκτης συνέβη κατά την ανάπτυξη του ματιού στην κύηση πριν τη γέννηση.

 

Αίτια αμφοτερόπλευρου καταρράκτη

Υπάρχουν 4 κύριοι λόγοι που προκαλούν συγγενή καταρράκτη:

 

  • Κληρονομούμενες γενετικές νόσοι

  • Λοιμώξεις του εμβρύου

  • Διαταραχές του μεταβολισμού

  • Οφθαλμικές διαταραχές που προκαλούν καταρράκτη

 

Πώς γίνεται η διάγνωση του καταρράκτη?

Κατά τη γέννηση (baby check) όπως και στις 6 εβδομάδες μετά τη γέννηση του μωρού γίνεται ο έλεγχος των ματιών. Ελέγχεται το red reflex που είναι η φυσιολογική αντανάκλαση του φωτός από τον αμφιβληστοειδή. Αν παρατηρηθεί διαταραχή το μωρό παραπέμπεται στον οφθαλμίατρο. Μερικές φορές οι καταρράκτες αναπτύσσονται ή γίνεται η διαγνωσή τους μετά από αυτούς τους ελέγχους.

Τι μπορεί να ανησυχήσει το γονιό:

  • άσπρη κουκίδα ή άσπρη κόρη

  • σε φωτογραφία με φλας ασύμμετρα κόκκινα αντανακλαστικά

  • το μωρό δεν ανταποκρίνεται στα ερεθίσματα, δεν κοιτάει προς τα παιχνίδια του ή προς οικείο πρόσωπο

  • παρουσιάζει στραβισμό

 

 

 

Πώς επηρεάζει ο καταρράκτης τον τρόπο που βλέπει το παιδί?

Η όραση επηρεάζεται με διαφορετικό τρόπο ανάλογα με την ηλικία του παιδιού και τη σοβαρότητα του καταρράκτη.

Αν ο καταρράκτης είναι ήπιος, η όραση του παιδιού μπορεί να μην επηρεάζεται και ο οφθαλμίατρος μπορεί να συστήσει ότι χειρουργείο δεν είναι άμεσα απαραίτητο. Στο παιδί θα δοθούν γυαλιά εφόσον χρειάζονται και θα επανεξετάζεται συστηματικά για να ελέγχεται ότι η όραση αναπτύσσεται κανονικά. Αν ο καταρράκτης αφορά το ένα μάτι μόνο θα συστηθεί θεραπεία αποκλεισμού ώστε να μην αναπτυχθεί αμβλυωπία στο μάτι αυτό.

Αν σοβαρός καταρράκτης είναι παρών από τη γέννηση το παιδί διατρέχει πολυ σοβαρό κίνδυνο ανάπτυξης αμβλυωπίας στο ένα ή στα δυο μάτια αν το χειρουργείο δεν γίνει μέσα στουσ πρώτους 3 μήνες της ζωής. Το μέρος του εγκεφάλου που σχετίζεται με την όραση αναπτύσσεται ραγδαία τους πρώτους μήνες της ζωής και οποιοδήποτε εμπόδιο οδηγεί σε ανεπανόρθωτη βλάβη.

 

 

Χειρουργείο συγγενούς καταρράκτη

 

Τι περιλαμβάνει το χειρουργείο?

Ο σκοπός του χειρουργελιου είναι η βελτίωση της όρασης.

Το παιδί κάνει εισαγωγή στον παιδιατρικό θάλαμο για το χειρουργείο. Χρειάζεται να μην έχει φάει πριν τη γενική αναισθησία. Πριν το χειρουργείο μπαίνουν σταγόνες ώστε να μεγαλώσει η κόρη των ματιών. Αναλυτικές οδηγίες και πληροφορίες για την αναισθησία θα δοθούν από τον αναισθησιολόγο.

Το χειρουργείο συνήθως διαρκεί 1.5 ώρα. Κατά τη διάρκεια του χειρουργείουο χειρουργός αφαιρεί τον καταρράκτη και μέρος του υαλοειδούς που είναι το προστατευτικό gel  που γεμίζει την κοιλοτητα του ματιού πίσω από τον φακό. Ενδοφακός από ακρυλικό τοποθετείται σε μερικές περιπτώσεις και σε άλλες δεν τοποθετείται ενδοφακός, αλλά φακός επαφής. Αυτή η απόφαση συνήθως λαμβάνεται διεγχειρητικά. Στις μικρές τομές στον κερατοειδή τοποθετείται ράμμα απορροφήσιμο. Δίνεται ένεση με αντιβιοτική και αντιφλεγμονώδη δράση στο τέλος του χειρουργείου που μπορεί να φαίνεται ως κόκκινη υπεγερμένη περιοχή στο άσπρο μέρος του ματιού.

 

 

Μετά το χειρουργείο

Θα τοποθετηθεί διάφανο κάλυμμα στο μάτι του παιδιού για να μην το πειράξει. Θα συσταθεί η χρήση σταγόνων πολύ εντατικά. Η χρήση αυτών είναι πολύ σημαντική ώστε να ελαττωθεί η μετεγχειρητική φλεγμονή, ο κίνδυνος μόλυνσης και να διατηρηθεί η κόρη σε μυδρίαση. Το μάτι εξετάζεται πριν πάει το παιδί σπίτι.

 

 

Στο σπίτι

Θα χρειαστεί να συνεχιστούν οι σταγόνες και θα γίνει επανεξέταση στο ιατρείο σε 1 εβδομάδα. Αν σας δυσκολεύει η ενστάλαξη των σταγόνων ξαπλώστε το παιδί και βάλτε 3-4 σταγλονες στην εσωτερική γωνία του ματιού. Αυτές θα κυλήσουν μέσα στο μάτι μόλις ανοιγοκλείσει το μάτι. Είναι σημαντικό να μην παραλείπετε καμιά σταγόνα. Καλό θα ήταν το παιδί να μην πειράξει το μάτι του καθόλου και να αποφευχθεί η κολύμβηση για 1 μήνα. Το μάτι πιθανώς να είναι κόκκινο και να έχει εκκρίσεις για μερικές μέρες. Αν είναι δύσκολο να το ανοίξετε το πρωί, πλύντε το με αποστειρωμένο νερό ή βρασμένο νερό που το έχετε αφήσει να κρυώσει πάνω σε δίσκο ντεμακιγιάζ, όχι βαμβάκι.

 

 

Επιπλοκές χειρουργείου

 

Αν το μάτι με καταρράκτη αφεθεί χωρίς χειρουργείο, η όραση θα παραμείνει χαμηλή.

 

Οι πιθανές επιπλοκές του χειρουργείου είναι:

1.Θόλωση περιφακίου (το περιφάκιο είναι το εξωτερικό σακουλάκι στο οποίο περιέχεται ο φακός του ματιού και στο οποίο τοποθετείται ο ενδοφακός κατά τη διάρκεια του χειρουργείου μόλις αφαιρεθεί ο καταρράκτης) και σχηματισμός μεμβράνης.

2.Αποκόλληση αμφιβληστροειδούς.

3.Λοίμωξη (ενδοφθαλμίτιδα).

4.Γλαύκωμα.

 

 

Τα παιδιά αναπτύσσουν πολύ περισσότερο ουλώδη ιστό στα μάτια τους μετεγχειρητικά από τους ενήλικες. Σχεδόν όλα τα μωρά που χειρουργούνται για καταρράκτη θα αναπτύξουν μεμβράνη πάνω στον ενδοφακό και θα χρειαστούν και δεύτερο χειρουργείο για τον καθαρισμό αυτής. Αυτό συνήθως συμβαίνει 4-12 μήνες μετά το πρώτο χειρουργείο.

Η αποκόλληση αμφιβληστροειδούς συμβαίνει σπάνια. Αν εντοπισθεί έγκαιρα μπορεί να επαναεπικολληθεί χειρουργικά, αλλά συχνά η πρόγνωση δεν είναι καλή.

Η λοίμωξη μετά το χειρουργείο (ενδοφθαλμίτιδα) συμβαίνει 1:1000 περιστατικά. Δυστυχώς αυτή οδηγεί σε πολύ φτωχή όραση. Οι χειρουργοί, στις περιπτώσεις άμφω καταρράκτη αποφεύγουν να χειρουργούν μαζί και τα δύο μάτια προς αποφυγή μιας τέτοιας επιπλοκής και στα δυο μάτια.

Γλαύκωμα σημαίνει υψηλή πίεση στο μάτι το οποίο βλάπτει το οπτικό νεύρο και συμβαίνει μετεγχειρητικά. Μπορεί να συμβεί μέχρι και σε 30% των παιδιών που χειρουργούνται για καταρράκτη. Αν εντοπισθεί νωρίς αντιμετωπίζεται με σταγόνες, μερικά όμως παιδιά θα χρειαστούν χειρουργείο για τον έλεγχο της πίεσης. Το παιδί που έχει χειρουργηθεί για καταρράκτη θα χρειάζεται περιοδικές μετρήσεις της πίεσης προληπτικά και συχνά εξέταση υπό γενική αναισθησία.

 

 

Άλλα πιθανά προβλήματα μετεγχειρητικά:

Διόρθωση με γυαλιά και φακούς επαφής.

Καθώς τα μάτια των παιδιών αναπτύσσονται γρήγορα μέσα στα πρώτα χρόνια της ζωής, η συνταγή των γυαλιών αλλάζει συνέχεια. Αν τοποθετήθηκε ενδοφακός, το παιδί θα χρειάζεται ανανέωση της συνταγής γυαλιών περιοδικά και θα χριεαζεται γυαλια ή φακούς επαφής τα πρώτα χρόνια της ζωής καθώς το μάτι μεγαλώνει. Επίσης καθώς ο ενδοφακός δεν μετακινείται όπως ο κρυσταλλοειδής φακός που έχει αφαιρεθεί, οπότε το παιδί θα χρειάζεται γυαλιά για κοντά.

 

 

Θεραπεία αποκλεισμού για τη αντιμετώπιση της αμβλυωπίας

Αν ο καταρράκτης αφορά το ένα μάτι μόνο και το άλλο μάτι έχει καλή όραση, ο εγκέφαλος θα συνεχίζει και μετά το χειρουργείο να προτιμά το καλό μάτι από το χειρουργημένο για καταρράκτη. Ετσι ενδέχεται το χειρουργημένο να αμβλυωπήσει. Το παιδί μετεγχειρητικά θα χρειαστεί θεραπεία αποκλεισμού συνήθως μέχρι την ηλικία των 8 ετών. Αυτό συνιστά μια σημαντική επιβάρυνση για το παιδί και τους γονείς και απαιτεί πολλή υπομονή και επιμονή. Κάποιοι γονείς για τον λόγο αυτό επιλέγουν να μην προχωρήσουν σε χειρουργείο στον μονόπλευρο καταρράκτη.

 

 

Νυσταγμός (ακούσια επαναλαμβανόμενη κίνηση ματιών)

Πολλά παιδιά με συγγενείς καταρράκτες εμφανίζουν νυσταγμό. Επίσης ο νυσταγμός συναντάται σε παιδιά με μονόπλευρους καταρράκτες ειδικά αν η όραση είναι χαμηλή. Το παιδί συχνά αναπτύσσει μια ιδιαίτερη θέση να κρατάει το κεφάλι ώστε να ελαχιστοποιεί την ακούσια αυτή κίνηση ματιών (σημείο μηδέν-null point). Τα γυαλιά μπορεί να βοηθήσουν στο νυσταγμό , χωρίς να τον εξαφανίσουν.

 

 

Στραβισμός

Τα περισσότερα παιδιά με συγγενείς καταρράκτες εμφανίζουν στραβισμό. Συνήθως το ένα μάτι μπορεί να κοιτάει μέσα. Αυτός είναι  ένας άλλος λόγος για τον οποίο μπορεί να χρειαστεί θεραπεία αποκλεισμού του καλού ματιού. Χειρουργείο για στραβισμό μπορεί να γίνει για να βελτιωθεί η εικόνα των ματιών.

 

 

Πώς μπορεί η οικογένεια και το σχολείο να βοηθήσουν?

Είναι σηναντικός ο ρόλος της οικογένειας και του σχολείου στην βελτίωση της όρασης του παιδιού. Είναι αναγκαία η ενθάρρυνση στην χρήση των γυαλιών ή φακών επαφής και της χρήσης του patch. Αν το παιδί έχει φωτοφοβία, τα γυαλιά ηλίου μπορεί να βοηθήσουν. Αν χρειάζεται έξτρα βοήθεια στο σχολείο αυτό θα συζητηθεί αναλυτικά με το γιατρό και τους δασκάλους του παιδιού.

 

ΤΟ ΓΛΑΥΚΩΜΑ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

Το γλαύκωμα στα παιδιά είναι σπάνιο αλλά μπορεί να αποτελέσει αίτιο τύφλωσης και χαρακτηρίζεται από υψηλή ενδοφθάλμια πίεση και βλάβη στο οπτικό νεύρο. Σημαντικό ρόλο στην βελτίωση της όρασης του παιδιού με γλαύκωμα σε συνδυασμό με φαρμακευτική και χειρουργική αντιμετώπιση παίζει η αντιμετώπιση της αμβλυωπίας και η χορήγηση γυαλιών.

Το γλαύκωμα μπορεί να οφείλεται είτε σε αναπτυξιακή βλάβη της γωνίας του προσθίου θαλάμου του ματιού απ’ όπου αποχετεύεται το υδατοειδές υγρό και εμφανίζεται συνήθως στον πρώτο χρόνο της ζωής (trabeculodysgenesis) ή να είναι αποτέλεσμα άλλων συγγενών ή επίκτητων παθήσεων στις οποίες βλάπτεται η αποχέτευση του υδατοειδούς υγρού σε συνδυασμό ή μη με συστηματικές εκδηλώσεις.

 

 

Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του γλαυκώματος της μικρής ηλικίας είναι ο βούφθαλμος (ο βολβός διατείνεται λόγω υψηλής ενδοφθάλμιας πίεσης), οι γραμμές του Haab (Haab striae) και η αναστρέψιμη κοίλανση του οπτικού νεύρου όταν ελαττωθεί η πιέση του ματιού.

Η υποψία γλαυκώματος πρέπει πάντα να αντιμετωπίζεται με πολλή προσοχή με σκοπό την έγκαιρη διάγνωση και διάσωση της όρασης. Σχεδόν πάντα ο έλεγχος απαιτεί εξέταση υπό γενική αναισθησία.Το οικογενειακό ιστορικό παιδιατρικού γλαυκώματος πρέπει να είναι γνωστό και συμπτώματα όπως αλλαγή στην εμφάνιση του βολβού, δακρύρροια και φωτοφοβία πρέπει να δημιουργούν υποψία.

Η αντιμετώπιση τόσο του πρωτοπαθούς όσο και του δευτεροπαθούς παιδιατρικού γλαυκώματος είναι κατά κύριο λόγο χειρουργική, βοηθούμενη από φαρμακευτική αγωγή που πολλές φορές στο δευτεροπαθές γλαύκωμα μπορεί να είναι αρκετή και μόνη της. Τα φάρμακα πρέπει να λαμβάνονται με πολλή προσοχή λόγω των παρενεργειών στα παιδιά. Στο θέμα του χειρουργείου, είναι σημαντικό να λαμβάνεται σωστή απόφαση για το είδος της πρώτης χειρουργικής επέμβασης για τη μεγιστοποίηση της επιτυχίας. Η παρακολούθηση στα παιδιά αυτά είναι πάντα μακροχρόνια και δύσκολη. Η πρόγνωση ποικίλει και στα μισά παιδιά με πρωτοπαθές γλαύκωμα η βιβλιογραφία δίνει βελτίωση όρασης στα 5/10 στο 40% των ασθενών.

 

ΝΥΣΤΑΓΜΟΣ

Ο νυσταγμός περιλαμβάνει ακούσιες ρυθμικές κινήσεις των ματιών. Ο βρεφικός νυσταγμός συνήθως εμφανίζεται στους πρώτους 3-6 μήνες της ζωής. Ο νυσταγμός μπορεί και να εμφανιστεί αργότερα λόγω νευρολογικών διαταραχών. Ο νυσταγμός της παιδικής ηλικίας ταξινομείται σε ιδιοπαθή (χωρίς οφθαλμική ή συστηματική νευρολογική πάθηση), σε νυσταγμό λόγω οφθαλμικών διαταραχών  πχ αλφισμός ή δυστροφία αμφιβληστροειδούς και σε νυσταγμό νευρολογικής αιτιολογίας. Συχνά ένα ιδιαίτερο είδος νυσταγμού εμφανίζεται στα παιδιά με βρεφικό στραβισμό που συχνά βετιώνεται μόλις γίνει το χειρουργείο για το στραβισμό.

Είναι σημαντκό να γνωρίζει ο γιατρός την ηλικία εμφάνισης του νυσταγμού, το οικογενειακό και γενικό ιστορικό του παιδιού και η  λεπτομερής οφθαλμολογική εξέταση αποκαλύπτει πολλά στοιχεία για την αιτιολογία του νυσταγμού. Η αντιμετώπιση του νυσταγμού δεν είναι απλή και σε πρώτη φάση περιλαμβάνει χορήγηση γυαλιών για τη διόρθωση της συχνά συνυπάρχουσας διαθλαστικής ανωμαλίας ή φακών επαφής και πιο δραστικά σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να συζητηθεί χειρουργείο, πρίσματα ή φαρμακευτική αγωγή.

 

 

ΚΛΗΡΟΝΟΜΟΥΜΕΝΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ

Θα γίνει αναφορά κυρίως στις δυστροφίες αμφιβληστροειδούς και οπισθίου ημιμορίου.

Η σημαντικότερη ομάδα παθήσεων περιγράφεται με τον γενικό όρο retinitis pigmentosa ο οποίος περιλαμβάνει ένα εύρος παθήσεων με αίτιο ανωμαλίες σε πάνω από 50 διαφορετικά γονίδια που οδηγούν σε απώλεια κυρίως ραβδίων (rod-cone dystrophy) ή κυρίως κωνίων (cone-rod dystrophy). Μπορεί να αφορά 1 στα 4000 του πληθυσμού. Κληρονομείται με διαφορετικούς τρόπους, αυτοσωμικό επικρατή ή υπολειπόμενο (πιο συχνή μορφή και γενικά πιο ήπια νόσος) ή με φυλοσύνδετο (λιγότερο συχνή μορφή και πιο σοβαρή). Χαρακτηρίζεται κυρίως από απώλεια νυχτερινής όρασης, χαρακτηριστική εναπόθεση χρωστικής στην περιφέρεια του αμφιβληστροειδούς, καταρράκτη και στο 25% των ασθενών συνυπάρχει συστηματική νόσος. Η επανάσταση με την ανακάλυψη ολοένα και περισσότερων εμπλεκόμενων γονιδίων δημιουργεί υποσχέσεις για την διακοπή της επιδείνωσης ακόμα και την θεραπεία αυτής της ομάδας παθήσεων στο μέλλον.

 

 

CSNB (Congenital Stationary Night Blindness):

Ομάδα παθήσεων που έχουν το κοινό χαρακτηριστικό της μη εξελισσόμενης νυκταλωπίας με ή χωρίς διαταραχές στον αμφιβληστροειδή. Τα ευρήματα στην ηλεκτοφυσιολοική εξέταση είναι παθογνωμονικά και η μεταβίβαση γίνεται με διαφορετικούς τρόπους κληρονομικότητας ανάλογα και με τον φαινότυπο.

 

 

Δυστροφίες ωχράς

Στην ομάδα αυτή συγκαταλέγονται παθήσεις που χαρακτηρίζονται από την μείωση της κεντρικής όρασης και οι κύριες ομάδες είναι η Stargart και η Best καθώς και άλλες διαταραχές των κωνίων.

Η Stargart χαρακτηρίζεται από προοδευτική μείωση της οπτικής οξύτητας και μέχρι το τέλος της δεύτερης με τρίτης δεκαετίας η κεντρική όραση είναι πολύ μειωμένη. Συνήθως οφείλεται σε μετάλλαξη του γονιδίου ABCΑ4. Χαρακτηριστικό στη νόσο είναι η παρουσία σκοτεινού χοριοειδούς κατά την αγγειογραφία με φλουοροσείνη. Σε άλλες νόσους της ιδίας οικογένειας οι κίτρινες κηλίδες μπορεί να εκτίνονται μέχρι και έως ή πέρα από τα τόξα (fundus flavimaculatus, fundus albipunctatus).

Η Best χαρακτηρίζεται από μείωση της οπτικής οξύτητας σε μικρές ηλικίες. Κατά τη βυθοσκόπηση χαρακτηριστικά υπάρχει κίτρινο υγρό στην περιοχή της ωχράς το οποίο με τον χρόνο δημιουργεί την εικόνα του τηγανητού αυγού. Κατά τα όψιμα στάδια της νόσου παρατηρείται χαρακτηριστική ατροφία της περιοχής της ωχράς. Είναι παθογνωμονική η εξέταση του ηλεκτροοφθαλμογραφήματος (ΗΟΓ). Υπάρχουν και πολλές παραλλαγές της νόσου (bestrophinopathies) οι οποίες οφείλονται σε εστιακές ή κληρονομικές μεταλλάξεις των γονιδίων που κωδικοποιούν την πρωτεΐνη bestrophin.

Στις κληρονομούμενες παθήσεις ανήκουν ακόμα οι δυστροφίες χοριοειδούς με πιο συχνή την χοριοειδαιμία με χαρακτηριστική εικόνα στον βυθό τόσο στους πάσχοντες όσο και στους φορείς. Επίσης ο αλφισμός (οφθαλμικός και οφθαλμο-δερματικός) αποτελεί κληρονομούμενη διαταραχή του μεταβολισμού της μελανίνης και οδηγεί σε σοβαρή απώλεια όρασης. Το πόσο μειωμένη είναι η όραση στους ασθενείς αυτούς εξαρτάται από:

•       το ποσοστό έλλειψης μελανίνης (σε ίριδα και χοριοαμφιβληστροειδή)

•       την ύπαρξη ή όχι νυσταγμού

•       την ύπαρξη ή όχι υποπλασίας της ωχράς κηλίδας

•       την ύπαρξη ή όχι στραβισμού

•       την ύπαρξη ή όχι αστιγματισμού

 

Τέλος, στις κληρονομούμενες παθήσεις ανήκουν κληρονομούμενες υαλοειδο-αμφιβληστροειδοπάθειες όπως είναι το σύνδρομο Stickler, η φυλοσύνδετη ρετινόσχιση, το FEVR καθώς και πολλές άλλες  πιο σπάνιες παθήσεις που χαρακτηρίζονται από ανώμαλο υαλοειδές (όπως φαίνεται στην εικόνα) και αγγειακές ανωμαλίες.

 

DEVELOPMENTAL ABNORMALITIES

Οι αναπτυξιακές οφθαλμολογικές ανωμαλίες διακρίνονται σε αυτές που αφορούν το κρανίο, πρόσωπο και κόγχο, αυτές που αφορούν το πρόσθιο ημιμόριο ματιού και το οπίσθιο.

 

Κρανιοπροσωπικές και ανωμαλίες κόγχου

Κρανιοσυνοστεώσεις (απομονωμένες ή ως μέρος συνδρόμου πχ Apert/Crouzon και άλλα) - η οφθαλμολογική εξέταση είναι σημαντική γιατί συχνά συνυπάρχει πρόπτωση, στραβισμός και απαιτείται παρακολούθηση της λειτουργίας του οπτικού νεύρου.

 

Ανοφθαλμία και μικροφθαλμία - απουσία οφθαλμού πλήρως ή μερικώς - η αντιμετώπιση περιλαμβλανει συστηματική παρακολούθηση και τοποθέτηση conformer από νωρίς ώστε να αναπτυχθεί η οφθαλμική κοιλότητα και να τοποθετηθεί μελλοντικά πρόθεση.

Αμαρτώματα στα οποία το συχνότερο είναι το τριχοειδές αιμαγγείωμα και στο οποίο η έγκαιρη αντιμετώπιση είναι σημαντική ειδικά όταν αφορά τα βλέφαρα και μπορεί να δημιουργήσει αμβλυωπία.

 

 

Ανωμαλίες προσθίου ημιμορίου

 

Axenfeld-Rieger και Peters (ASDA): οι διαταραχές αυτές του προσθίου ημιμορίου είναι μια ομπρέλα παθήσεων που περιλαμβάνουν από ήπιες διαταραχές ως πολύ σοβαρές με ανωμαλίες κερατοειδούς, ίριδας και σοβαρό γλαύκωμα.

 

 

Ανιριδία

Χαρακτηρίζεται από υποπλασία της ίριδας και διαταρχές στο φακό, γλαύκωμα και θόλωση κερατοειδούς και πιθανώς υποπλασία ωχράς. Μπορεί να είναι κληρονομούμενη στα 2/3 και σποραδική στο 1/3. Στις σποραδικές ανιριδίες είναι αναγκαίο να γίνει γενετικός έλεγχος ώστε να αποκλειστεί όγκος Wilms που μπορεί να συνυπάρχει λόγω γενετικού σφάλματος.

 

 

Ανωμαλίες οπισθίου ημιμορίου

 

Υαλοειδούς

Οπτικού Νεύρου

Αμφιβληστροειδούς

 

Περιλαμβάνουν κολόβωμα, υπολείμματα γλοίας, ανώμαλη περιφερική αγγείωση στον αμφιβληστοειδή και επηρεάζουν την όραση σε ποικίλο βαθμό.